Enkele recente publicaties en selectie:

Etalage voor Goede

Ideeën (serie Volkskrant vanaf 18 oktober 2008))

De ontheemde arbeider (Intermediair 1 mei 2008)

Adri Duivesteijn: ‘De stilte in de PvdA is dodelijk’ (Intermediair 13 juni 2007)

Er is veel dat de PvdA-politicus en de Oranje-coach verbindt (Parool 25 november 2006)

Serie interviews lijsttrekkers PvdA, SP en VVD, mijn eerste honderd dagen als....(Intermediair, 2, 9 en 16 november 2006)

Deze titanenstrijd is misleidend (de Volkskrant, Forum, 5 oktober 2006)

Justitie laat burger zitten (de Volkskrant, Forum, 11 april 2006)

Wouter Bos is bindend leider met bindingsangst (de Volkskrant, Forum, 9 maart 2006)

Bangkok op de fiets (Parool 31 december 2005)

Freakonomics, het abortuswonder (Vrij Nederland, 6 augustus 2005, boekbespreking)

De opkomst van de klaagpoliticus (Vrij Nederland, 23 juli 2005, essay)

Tijd voor journalistieke zelfreflectie (Vrij Nederland, 2 juli 2005, boekbespreking)

Het relaas van Marcel van Dam . mega-interview (Groene Amsterdammer, 24 juni 2005)

De Ziener van Verdonk (Groene Amsterdammer, 8 april 2005, boekbespreking)

Essay abdicatie Beatrix (VN, 5 februari 2005)

Reddeloos in Zambia (VN, 22 januari 2005, reportage)

Vloeken in de rechtse kerk, waarin nieuw rechts lijkt op oud links (VN, 24 april 2004)

Veroordeeld in Thailand (VN, 5 juni 2004)

Groeten uit de hel van Thailand (VN, 13 december 2003)

Boos op Brussel, over Nederlandse Euroscepsis (VN, 13 maart 2004)

Land van kleine angsten (VN, 14 december 2002)

Artikelen

Wouter Bos is bindend leider met bindingsangst
de Volkskrant, Forum, 9 maart 2006

De PvdA boekte een grote verkiezingszege en nu wil Wouter Bos graag premier worden. Hij moet dan wel duidelijker positie bepalen, zegt Michiel Zonneveld.
Bos spiegelt zich aan Van Basten en diens type leiderschap...
...maar juist zijn onthechtheid verklaart zijn succes
De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen is alweer goed nieuws voor Wouter Bos. Zaterdag bleek bovendien uit onderzoek van het bureau Nipo-NSS dat hij voor veel kiezers de favoriete premier is (Voorpagina en het Vervolg, 4 maart). Dat werd dinsdagavond bevestigd in de peiling van Maurice de Hond voor de NOS.
Nu Bos zich ook zelf expliciet als kandidaat voor die functie naar voren heeft geschoven, is het tijd de vraag te stellen wat het zou betekenen als hij die post binnensleept. In zijn vorig jaar verschenen boek Dit land kan zoveel beter doet hij weinig moeite de verwachtingen te temperen. Bos wil onder andere een einde maken aan de somberheid over de toekomst, de ontevredenheid over de politiek verminderen en Nederland socialer maken. Met een zo hoge inzet is het vervolgens de vraag hoe hij daarin denkt te slagen.
De PvdA-leider licht in zijn boek alvast een tip van de sluier op door zich te spiegelen aan de coach van het Nederlands voetbalelftal. Marco van Basten toont volgens hem het soort het bindend leiderschap waar ook hij voor staat. Het belang van het team zou vooropstaan, ook als dat ten koste gaat van grote vedetten. Teamgeest loont, schrijft hij. 'Het is het verschil tussen het Nederlands elftal van Marco van Basten, Dirk Kuyt en Khalid Boularouz en dat van Dick Advocaat en Patrick Kluivert.'
Je kan Bos verwijten dat hij wat opportunistisch gebruikmaakt van de populariteit van een voetbaltrainer (toen Bos in 2002 streed voor het leiderschap van zijn partij was Joop den Uyl nog zijn grote voorbeeld). Maar er zijn inderdaad enkele treffende overeenkomsten tussen Bos en de bondscoach.
Beiden worden gewaardeerd om hun goede contactuele eigenschappen en ontspannen werkwijze. In het geval van Van Basten moeten de deskundigen echter tegelijkertijd erkennen dat wat op het veld gebeurt, vooralsnog weinig aantrekkelijk oogt.
In het geval van Bos is het zeer de vraag of bijvoorbeeld het politieke onbehagen van burgers kan worden weggenomen door een wat andere presentatie of een wat soepelere regeerstijl. Net als bij het voetbal is het uiteindelijk het resultaat dat telt.
Wat zou er bijvoorbeeld zijn gebeurd als Balkenende en Bos er in 2003 wel in waren geslaagd samen een kabinet te vormen? CDA en PvdA waren het toen bijna eens over een zeer ingrijpend pakket van bezuinigingen. Toenmalig FNV-voorzitter Lodwijk de Waal vond het destijds 'nog erger' dan het beleid van Balkenende I (en dat vond hij al een 'horrorkabinet'). De PvdA was met dat akkoord niet ontkomen aan medewerking aan precies het soort ingrepen dat het de afgelopen jaren heeft bestreden.
In de twee andere grote maatschappelijke kwesties die het land verdeelden, de Europese Grondwet en de uitzending van militairen naar Afghanistan, onderscheidde de PvdA zich bovendien inhoudelijk evenmin veel van het kabinet. De kritiek van de sociaal-democraten concentreerde zich op de presentatie en de procedures.
Zelfs als er met de PvdA in de regering bijvoorbeeld wel minder of niet bezuinigd was, blijft het zeer de vraag of de kiezers nu meer tevreden zouden zijn over 'Den Haag'. Al aan het begin van het tweede paarse kabinet (1998) werd duidelijk dat een bepaald type beleid op zijn einde liep. Sinds het eerste kabinet-Lubbers (1982-1986) draait het in Den Haag om ongeveer dezelfde politieke agenda. De kernwoorden: bezuinigen, marktwerking, deregulering, privatisering en liberalisering.
Het probleem van Paars was dat het programma van Lubbers was afgewerkt. De staatsschuld is allang niet zo'n urgent probleem meer en burgers begonnen te klagen over een tekortschietende overheidssector, veiligheid op straat en (de gevolgen van) migratie. Het huidige kabinet-Balkenende heeft nog steeds een onvoldoende antwoord op de nieuwe vragen. Het gaf ook de afgelopen campagne weer hoog op van de hervormingen (WAO, zorgstelsel) die het uitvoert, maar dat klinkt voor veel burgers als meer van iets dat ze allang niet meer willen.
Uit recent onderzoek van De Hond blijkt dat de meeste Nederlanders er vast van overtuigd zijn dat ze er straks door de verdere liberalisering van de energiemarkt en de huren op achteruitgaan.
Wouter Bos doet wel pogingen een nieuwe richting in te slaan. Hier en daar zet hij vraagtekens bij het geloof in marktwerking en toont hij begrip voor de groeiende onzekerheid van burgers. Zijn boek is een zoektocht naar andere, meer cultureel bepaalde, politieke doelstellingen. In een poging het verzande debat over normen en waarden vlot te trekken, pleit hij voor het organiseren van 'lotsverbondenheid' en prijst hij het belang van 'teamgeest'. Het CDA wordt nog verder de wind uit de zeilen genomen door plannen om gezinnen te ondersteunen. Maar al die ideetjes zijn nog slechts het begin van een dwingend beleidsprogramma van een kabinet-Bos
Nog afgezien daarvan is het de vraag wat het door Bos gepropageerde bindend leiderschap voor betekenis heeft voor zijn manier van opereren. Het paradoxale is dat hij in zijn fractie nu juist de reputatie heeft van een politicus die zich aan niemand bindt. Geen enkel Kamerlid mag de illusie koesteren tot zijn vertrouwelingen te behoren en in de PvdA bestaat evenmin een groep die zich afficheert als de Bossianen (zoals je in Engeland bijvoorbeeld de Blairites hebt). Hij lijkt zich nu ook nauwelijks te bemoeien met het opstellen van een nieuwe kandidatenlijst voor de Tweede Kamer. Al even hardnekkig weigert hij zich aan mogelijke coalitiepartners (CDA of SP en GroenLinks) te committeren. Zijn onthechtheid verklaart voor een deel zijn succes.
Een van de redenen dat Bos zich zo makkelijk onder de burgers beweegt, is bijvoorbeeld dat hij gemakkelijk afstand neemt van zijn partij en haar standpunten. Maar nu Bos al bijna vier jaar de PvdA leidt, is dat niet meer zo geloofwaardig.
In de discussie over de keus van de coalitiepartners kan hij evenmin de rol van onthechte buitenstaander blijven spelen. Tot nu toe kon hij nog wel volhouden dat de vraag niet aan de orde was. Het was immers nog een lange tijd voor de Kamerverkiezingen van 2007. Hij putte zich liever uit in het noemen van alle mogelijke complicaties van regeren met CDA of links. Maar hoe dichter de verkiezingen naderen, hoe lastiger het is de coalitievraag uit de weg te gaan. Zeker de kandidaat-premier moet, omwille van zijn geloofwaardigheid, in staat zijn duidelijk te maken hoe hij wel vruchtbaar denkt te kunnen samenwerken. Een bindend leider kan zich nu eenmaal geen bindingsangst veroorloven.
Copyright: Zonneveld, Michiel


 

Klik hier voor veel meer artikelen (vanaf 1992).

 


Hyperlinks
| Contact | Zoeken
Copyright © 2004 michielzonneveld.nl Alle rechten voorbehouden