Enkele recente publicaties en selectie:

Etalage voor Goede

Ideeën (serie Volkskrant vanaf 18 oktober 2008))

De ontheemde arbeider (Intermediair 1 mei 2008)

Adri Duivesteijn: ‘De stilte in de PvdA is dodelijk’ (Intermediair 13 juni 2007)

Er is veel dat de PvdA-politicus en de Oranje-coach verbindt (Parool 25 november 2006)

Serie interviews lijsttrekkers PvdA, SP en VVD, mijn eerste honderd dagen als....(Intermediair, 2, 9 en 16 november 2006)

Deze titanenstrijd is misleidend (de Volkskrant, Forum, 5 oktober 2006)

Justitie laat burger zitten (de Volkskrant, Forum, 11 april 2006)

Wouter Bos is bindend leider met bindingsangst (de Volkskrant, Forum, 9 maart 2006)

Bangkok op de fiets (Parool 31 december 2005)

Freakonomics, het abortuswonder (Vrij Nederland, 6 augustus 2005, boekbespreking)

De opkomst van de klaagpoliticus (Vrij Nederland, 23 juli 2005, essay)

Tijd voor journalistieke zelfreflectie (Vrij Nederland, 2 juli 2005, boekbespreking)

Het relaas van Marcel van Dam . mega-interview (Groene Amsterdammer, 24 juni 2005)

De Ziener van Verdonk (Groene Amsterdammer, 8 april 2005, boekbespreking)

Essay abdicatie Beatrix (VN, 5 februari 2005)

Reddeloos in Zambia (VN, 22 januari 2005, reportage)

Vloeken in de rechtse kerk, waarin nieuw rechts lijkt op oud links (VN, 24 april 2004)

Veroordeeld in Thailand (VN, 5 juni 2004)

Groeten uit de hel van Thailand (VN, 13 december 2003)

Boos op Brussel, over Nederlandse Euroscepsis (VN, 13 maart 2004)

Land van kleine angsten (VN, 14 december 2002)

Artikelen

 

Adri Duivesteijn: ‘De stilte in de PvdA is dodelijk’

 
De PvdA is een bleke partij geworden, vindt de Almeerse wethouder en partijprominent Adri Duivesteijn. ‘Er is juist nu behoefte aan een ideologisch leiderschap. Het wordt heel lastig voor Wouter Bos om als minister van Financiën die rol goed te vervullen.’

 
Opschudding

Heeft de PvdA de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen verloren door een campagne die ‘beneden alle peil’ is? Adri Duivesteijn (56) zou het doodzonde vinden als alleen die conclusie werd getrokken uit een recent onderzoek naar de verkiezingsnederlaag van zijn partij.
Duivesteijn en de PvdA gaan al een tijdje terug. Als jonge actievoerder tegen de verpaupering van ‘zijn’ Schilderswijk in Den Haag bestreed hij de politiek. Later maakte hij zelf furore als politicus: hij werd raadslid, wethouder en loco-burgemeester in de hofstad. Na een conflict over de kosten van het nieuwe Haagse gemeentehuis werd hij in 1990 directeur van het Nederlands Architectuurinstituut (NAi). Voor de verkiezingen van 1994 vroeg partijvoorzitter en vriend Felix Rottenberg hem de PvdA-fractie in de Tweede Kamer te versterken; onder Ad Melkert was hij vice-fractievoorzitter.

Als Kamerlid veroorzaakte Duivesteijn vaak opschudding. Met zijn kritiek op het volkshuisvestingsbeleid en het functioneren van de volkshuisvesting; met zijn succesvolle gevecht tegen de privatisering van Schiphol; met kritiek op de middenkoers van zijn partij. Sinds vorig jaar is Duivesteijn in Almere wethouder volkshuisvesting.
Op een terras in het centrum van de stad legt hij het rapport op tafel dat een commissie onder leiding van de Tilburgse burgemeester Ruud Vreeman twee weken geleden publiceerde. Zijn exemplaar van De scherven opgeveegd staat vol strepen en aantekeningen. Duivesteijn vindt het geen goed rapport. De nederlaag wordt te nadrukkelijk geweten aan organisatorische fouten in de campagne. De problemen zitten veel dieper. ‘Ook bij de verkiezingen die we glorieus hebben gewonnen, zijn enorme blunders gemaakt.’




Het Interview

Maar dat is toch niet de conclusie van de commissie-Vreeman? ‘Door de presentatie lijkt dat wel zo te zijn. Er is een overmaat aan aandacht voor de organisatie en de techniek van de campagne. De inhoudelijke analyse beslaat nauwelijks meer dan twee pagina’s. Maar wat er staat, is per saldo een vernietigend oordeel over de vernieuwing van de afgelopen vier jaar. Meteen na onze nederlaag van 2002 is er ook al een commissie aan de slag gegaan, die keer onder leiding van oud-minister Margreeth de Boer. Haar rapport De kaasstolp aan diggelen schetste heel scherp de inhoudelijke dilemma’s waar we voor stonden. Nu, vijf jaar later, stellen Vreeman en zijn commissie vast ­ ik citeer nu het rapport ­ dat de oogst van de discussies die op dat rapport volgden nooit is geïnternaliseerd, en dat het intellectueel potentieel van de mensen die eraan meededen onvoldoende is benut. Er is weliswaar getornd aan nieuwe zekerheden, maar het ontbrak aan een synthese. De PvdA werd richtingloos en de standpunten onvoorspelbaar. De ingenomen posities, bijvoorbeeld over de gezondheidszorg, drongen niet door tot de “hearts and minds” van de partijleden. De vernieuwing bleef volgens de commissie, kortom, een “papieren exercitie”, en daardoor kwam het politieke profiel onvoldoende uit de verf.’

U zegt: het rapport gaat te veel over de details. Maar heeft de commissie-Vreeman niet willen voorkomen dat het te veel het karakter zou krijgen van een aanval op Wouter Bos? ‘De commissie had zich wat mij betreft ook niet hoeven beperken tot één persoon. Maar de discussie moet wel gaan over de wijze waarop het vernieuwingsproces zijn vorm heeft gekregen. Als politicus bewonder ik Wouter, ondanks deze nederlaag. Maar hij is binnen de sociaaldemocratie de vertegenwoordiger van de sociaal-liberale vleugel. Van een hervormingspartij is de PvdA een partij geworden die vooral het bestaande als uitgangspunt neemt en dat nog in zeer beperkte mate sociaal corrigeert. Dat zorgt naar mijn idee voor vervreemding. Het is toch treurig wanneer Joost Zwagerman stelt dat hij met een zekere schaamte vertelt dat hij PvdA heeft gestemd. Schaamte omdat hij niet meer kan aangeven waar zijn partij precies voor staat.’

Hoe kon Bos dan aanvankelijk zo succesvol zijn? ‘Wouter kon als geen ander de weerzin tegen de kabinetten-Balkenende verwoorden. Het rapport-Vreeman stelt terecht vast dat de PvdA in de problemen kwam toen de economie aantrok en de weerzin tegen het kabinet verminderde. Maar wanneer de weerzin verdwijnt, moet je kunnen aangeven waar je wel voor staat. De inmiddels beruchte aow-voorstellen lieten plotseling zien dat de PvdA, net als de regering, wel degelijk aan verworven rechten zou gaan tornen. De besluiteloosheid die volgde op de storm van kritiek die op de voorstellen losbrak, gaf aan dat de Partij van de Arbeid zijn grip op de eigen antwoorden was kwijtgeraakt.’

Welke keuzes zouden er dan moeten worden gemaakt? ‘Een voorbeeld is de discussie over het nieuwe zorgstelsel. Wij waren tegen dat stelsel omdat het veel te veel macht aan de verzekeraars gaf. Maar de PvdA zei in de campagne dat ze de invoering daarvan niet wilde terugdraaien. In mijn eigen sector, de volkshuisvesting, beperkten wij ons tot een vraagstuk van betaalbaarheid. Er werd nagelaten de grondpolitiek weer op de agenda te zetten. Terwijl alle wethouders van volkshuisvesting met het probleem zitten dat ze weinig kunnen doen omdat de bouwgrond in handen is van woningbouwcorporaties, speculanten en projectontwikkelaars. We zouden de gemeentelijke overheid weer de regie moeten kunnen laten voeren over de woningbouw. Dat betekent dat je bereid moet zijn bestaande belangen ter discussie te stellen.
‘Ik merk dat hier in Almere ook. Ten opzichte van oud-wethouders van Volkshuisvesting heb ik geluk. De grond is hier namelijk nog wél in het bezit van de gemeente. Bovendien staan we aan de vooravond van een ambitieus programma. Door de bouw van zestigduizend woningen wordt Almere twee keer zo groot. Maar ik wil dat mensen zelf de stad kunnen maken in plaats van projectontwikkelaars. Particulier opdrachtgeverschap heet dat. Dat betekent dat je bereid moet zijn de strijd aan te gaan met de gevestigde belangen van de woningbouwcorporaties die vooral voor bevoogding staan en de projectontwikkelaars bij wie het streven naar winstmaximalisatie tot confectie in de woningbouw leidt. Landelijk gaat de PvdA zo’n strijd niet aan en juist dat maakt haar profiel bleek.’

Als u zegt dat dat bleke profiel het gevolg is van de sociaal-liberale koers van Bos, dan heeft de PvdA toch gewoon niet de juiste partijleider? ‘Het leiderschap is gelukkig niet afhankelijk van één persoon. Het gaat zeker ook om de mensen om hem heen. Er is behoefte aan mensen die tegenwicht bieden, het inhoudelijk debat aangaan. Ideeën ontstaan doordat je in debat bent met je directe omgeving. Aan dat debat heeft het in de omgeving van Wouter te veel ontbroken. Joop den Uyl werd sterker doordat hij in zijn directe omgeving het scherpe, inhoudelijke debat zocht. Hij haalde tegengestelde opvatting naar zich toe en scherpte zich. Dat is de laatste vier jaar niet of nauwelijks nog gebeurd. Ik was het ook oneens met PvdA-fractievoorzitter Jacques Tichelaar toen hij kortgeleden in een interview met Opzij zei een richtingenstrijd te vrezen. Het probleem van de PvdA is juist dat er bijna geen richtingenstrijd is. Die stilte is dodelijk voor een partij.’

Heeft u zelf geprobeerd het interne debat te voeren? ‘Ik heb dat zeker gevoerd, maar het is verbazingwekkend hoe een fractie, en de partij als geheel, stilvalt wanneer een politiek leider succes heeft. Wouter had een groot mandaat. Daardoor kon hij nadrukkelijk het ideologische leiderschap opeisen. Hij was rechtstreeks door de leden gekozen, had de verkiezingen gewonnen en de PvdA deed het vier jaar extreem goed in de peilingen. Dat is in de Nederlandse politiek een uitmuntende prestatie. Hij werd zeker in het begin als de Nederlandse Tony Blair gezien. De peilingen hebben de PvdA letterlijk en figuurlijk verdoofd.
‘Het ontbreken van openlijke tegenspraak van de mensen rondom Wouter had ook met zijn werkwijze te maken. Hij bindt zich niet aan mensen. Zelfs niet aan de mensen die hem door dik en dun steunden. Veel contact ging de afgelopen jaren via mail, sms, en was dus vluchtig. Hij werkte en werkt buiten de fractie en partij om. Michiel van Hulten had als partijvoorzitter geen positie ten opzichte van Wouter. Zijn werkwijze om zich aan niemand te binden ging z- ver, dat de meeste bewindslieden pas een avond voor de presentatie van de namen van het kabinet hoorden dat ze erin zaten. Het leiderschap van de partij is dus wel heel erg smal geworden. Dat leiderschap zal dus zeer fundamenteel verbreed moeten worden. De partij is meer dan een gekozen leider.’

Wilde Bos niet gewoon voorkomen dat er in de fractie om hem heen een kliekje ontstond? ‘Het is zeker verstandig om je als leider niet te afhankelijk te maken van een kleine groep vertrouwelingen. Aan de andere kant moet je, als je iets wilt veranderen, coalities sluiten. Anders kom je uiteindelijk alleen te staan. Dat moet binnen de partij, maar ook erbuiten. Ik ben zelf medeoprichter van Een Ander Nederland. Een samenwerking van leden van de PvdA, SP en GroenLinks. Wouter heeft daar altijd afstand van gehouden. Daarmee heeft hij per saldo de partij geïsoleerd van een of andere vorm van progressieve samenwerking. De progressieve partijen werden zo in plaats van geestverwant en bondgenoot tot tegenstander. En de kiezers was het alternatief op een progressieve meerderheidscoalitie ontnomen.’

Volgens het rapport-Vreeman was dat uit angst om kiezers uit het politieke midden van de PvdA te vervreemden. ‘Daarmee reduceer je het tot kwestie van campagnetactiek. Wouter liet zich leiden door zijn weerzin tegen opvattingen van andere progressieve partijen. Een gevolg van de opstelling van de PvdA was dat we in de campagne geïsoleerd kwamen te staan. Want de gevoelens bij CDA en VVD ten opzichte van de PvdA waren ook niet echt warm. Die positie verzwakte het profiel van Wouter als kandidaat-premier.’
‘Uiteindelijk leidde het niet omarmen van het idee van een progressieve coalitie ertoe dat veel van onze kiezers naar de SP overliepen, zonder dat de aantrekkingskracht op kiezers uit het zogenaamde politieke midden toenam. In de laatste fase van de campagne was de partijtop z- geschrokken van de steeds slechter wordende peilingen, dat ze de SP opeens met allerlei uitspraken links passeerde. Dat was weer niet erg bevorderlijk voor de geloofwaardigheid.’

En nu? ‘De PvdA heeft juist nu behoefte aan een ideologisch leiderschap. Het wordt heel lastig voor Wouter om als minister van Financiën die rol goed te vervullen. Wij hebben wel het geluk dat er én een nieuwe voorzitter én een nieuw partijbestuur moeten worden gekozen. Een unieke kans om de partijtop uit te breiden en juist die verschillende opvattingen binnen de partij weer betekenis te geven.’

Fotografie Duco de Vries



cv Adri Duivesteijn
  • Naam: Adrianus Theodorus Duivesteijn
  • Geboren in: Den Haag, 27 augustus 1950
  • Eerste baan: kok in het Kurhaus (‘gediplomeerd, ik ben een van de weinige politici met een behoorlijke beroepsopleiding’)
  • Woonplaats: Den Haag en Almere
  • Soort huis: stadswoning uit 1870 in de Haagse stationsbuurt, eengezinswoning in Almere
  • Uren slaap per nacht: zeven
  • Vervoermiddel: trein en auto met chauffeur
  • Krant en tijdschrift: de Volkskrant, Vrij Nederland
  • Onmisbare site (behalve Google): Google dus!
  • E-mails per dag: een onophoudelijke stroom
  • Welk boek leest u nu: De open samenleving en haar vijanden van Karl Popper
  • Favoriet boek: Istanbul van Orhan Pamuk
  • Favoriete muziek: Astor Piazolla, Philip Glass, de Beatles, en vooral John Lennon: Imagine
  • Favoriete film/toneelstuk: The Fountainhead, naar het gelijknamige boek van Ayn Rand
  • Mooiste gebouw ter wereld: de tempel Angkor Thom in Cambodja


Datum | woensdag 13 juni 2007
Michiel Zonneveld


Klik hier voor veel meer artikelen (vanaf 1992).

 


Hyperlinks
| Contact | Zoeken
Copyright © 2004 michielzonneveld.nl Alle rechten voorbehouden