Zoeken

CDA op zoek naar meer straaljagers

OF DE VROUWEN in het CDA wel brutaal genoeg zijn? Het is een vraag die je beter niet aan Hannie van Leeuwen kunt stellen. In de jaren zeventig maakte ze furore als Tweede-Kamerlid. Als er iemand van zich afbeet, dan was het wel de vrouw die als defensiewoordvoerder de bijnaam straaljager-Hannie verwierf. ‘Hoezo?’ buldert ze door de telefoon. ‘Ik heb nooit het gevoel gehad dat ik niet brutaal genoeg ben,’ aldus de nu 71-jarige, die vorig jaar als senator terugkeerde in de politiek. ‘Daar heb ik echt nooit last van gehad.’

Door Michiel Zonneveld. Verschenen op 31 januari 1997 in Het Parool.

Deel deze pagina:

Het Parool (logo)

Is het tekenend dat de felste reactie op deze vraag komt van deze veteraan in de CDA-politiek? Soms lijkt het of de CDA-vrouwen zich wat al te gemakkelijk opzij laten zetten. In de strijd om het voorzitterschap van de Tweede Kamer schoof het CDA tegen de wens van de andere partijen een man (voormalig minister van landbouw Piet Bukman) naar voren. De vrouwen in de CDA-fractie hadden wel een voorkeur voor hun fractiegenote Alie Doelman-Pel, maar ze legden zich neer bij de wens van de mannelijke meerderheid.

Het CDA-vrouwenberaad sprak indertijd van een ‘gemiste kans’. De voorzitter van het beraad, Marry Visser, zei indertijd boos dat de CDA-fractie ‘zelf had kunnen bedenken’ dat beter een vrouw naar voren geschoven kon worden. Daar bleef het bij. Voor de buitenstaanders lijken de vrouwen zich een tikkeltje deemoedig bij de gang van zaken te hebben neergelegd.

De meeste vrouwen in het CDA willen liever niet meer praten over de strijd over Deetmans opvolging. Ze willen er ook niet van horen dat ze zich wellicht militanter hadden moeten opstellen. ‘Het is altijd achteraf gepraat of het nut had gehad je feller op te stellen,’ zegt het jonge (34 jaar) CDA-kamerlid Ank Bijleveld, die in haar fractie pleitte voor Doelman-Pel.

Visser zegt nu: ‘Toen de zaak in de pers ging spelen, was het al een gepasseerd station.’ Verder wil ze net als Hannie van Leeuwen liever niet op de zaak terugkomen. ‘Dat is echt een verantwoordelijkheid van de Tweede Kamer.’

Geen haar beter

Ze vinden het ook misplaatst om in deze zaak met de beschuldigende vinger alleen naar hun partij te wijzen. Gerda Verburg, vice-voorzitter van het CNV, had liever ook een vrouw gezien, maar zegt zich als relatieve buitenstaander (ze is wel actief in het CDA) niet te veel met de zaak te bemoeien. ‘Bovendien is de PvdA-fractievoorzitter, ondanks al zijn mooie woorden over het belang van vrouwen in de politiek, geen haar beter. Heeft de PvdA een vrouw naar voren geschoven toen er een nieuwe vice-voorzitter van de Raad van State werd gekozen? ‘

En Hannie van Leeuwen zegt: ‘Ben toch benieuwd of de VVD een vrouw kandidaat stelt als voorzitter van de Eerste Kamer.’

Partijbestuurster Karin van Nieuwenhuijzen, met haar 34 jaar ook behorend tot de jonge generatie CDA-vrouwen, noemt de kritiek van de andere partijen ‘CDA ’tje pesten’.

Marry Visser wil aan de gang van zaken bij de verkiezing van Bukman geen conclusies verbinden over de positie van vrouwen in haar partij. Ze wil er ook niet van horen dat de CDA-vrouwen weinig bereiken of te bescheiden zijn. ‘Ik zou niet willen zeggen dat we brutaal zijn. Dat klinkt me te negatief. Wij willen met argumenten ons doel bereiken. We zijn daarbij wel bereid de confrontatie aan te gaan. Maar het is niet zo dat ik coute que coute, ook al schaadt het mijn partij, mijn gelijk wil halen.’

De CDA-vrouwen hebben nu eenmaal een andere stijl dan hun zusters in bijvoorbeeld de PvdA. Visser wijst er overigens fijntjes op dat het CDA-vrouwenberaad met 5200 leden bloeit als nooit tevoren, terwijl de Rooie Vrouwen inmiddels bij gebrek aan belangstelling zijn opgeheven

Marry Visser heeft een sociologische verklaring. Zij ziet een cultuurverschil met de vrouwen in de PvdA, CDA-vrouwen doen het werk in hun partij onbetaald, terwijl voor de Rooie Vrouwen betaald werk eerder centraal stond. Maar de tijden veranderen. ‘De CDA-vrouwen houden zich nu veel meer dan vroeger bezig met het beinvloeden van beleid. Verder doen we nu meer om vrouwen in de politiek te krijgen.’

Volgens Visser heeft het CDA-vrouwenberaad met zijn minder polariserende manier van optreden wel degelijk invloed gehad. De beweging kreeg vooral meer gehoor toen het CDA na het debacle bij de verkiezingen van 1994 (22 zetels verlies) werd gedwongen zich te vernieuwen. ‘We hebben de confrontatie niet zo nodig gehad,’ zegt ze. Visser wijst daarbij onder meer op een recente discussienota van het CDA over het gezinsbeleid. ‘Daar staan zaken in als herverdeling van arbeid en zorg. Onze keuzes zijn daarin overgenomen.’

Over de mate van invloed valt echter te twisten als het gaat om de verdeling van posities. Van de 34 leden van de Tweede-Kamerfractie van het CDA zijn er slechts negen vrouw. En als de berichten in de media kloppen, wordt de strijd om het lijsttrekkerschap van de partij een zaak van mannen. De enige vrouw die genoemd wordt is vice-voorzitter Tineke Lodders. Maar ze zegt niet beschikbaar te zijn. Vanwege haar gezin natuurlijk.

Maar er lijkt een nieuwe generatie op te staan. De vrouwen die zich vooral manifesteerden in het vrijwilligerswerk en de zorg voor het huishouden, lijken opgevolgd te worden door jonge carrierevrouwen. Karin van Nieuwenhuijzen zelf is een goed voorbeeld. Ze geeft les in het mbo en is lid van het CDA-bestuur. ‘Je hebt een onderscheid tussen onze generatie en de veertig-plusgeneratie,’ zegt Ank Bijleveld. Het CDA-vrouwenberaad vertegenwoordigt vooral die oudere generatie, legt het Kamerlid uit.

De vrouwen lijken zich ook op te maken voor de strijd om de posities. Visser zegt te streven naar een aandeel van veertig procent vrouwen op de nieuwe kandidatenlijst voor de Tweede Kamer. Karin van Nieuwenhuijzen wil dat vrouwen nu op de hogere plaatsen worden gezet. ‘In 1994 zaten er wel veel nieuwe vrouwen bij de eerste vijftig plaatsen, maar toen het CDA twintig zetels verloor, kwamen de meesten niet aan bod. Deze keer moeten ze een plaats bij de eerste dertig krijgen.’

Verburg vindt dat in elk geval vrouwen bij ‘de eerste tien’ op de lijst moeten staan. ‘De komende tijd zal buitengewoon belangrijk zijn, in meerdere opzichten. Het gaat ook over de vraag of het CDA een duidelijk christelijk-sociale koers gaat varen.’

Ank Bijleveld denkt dat genoeg jonge vrouwen beschikbaar zullen zijn. ‘Je ziet dat bijvoorbeeld aan een bijeenkomst als ‘Confrontatie met de toekomst’, die morgen in Amsterdam plaatsvindt. Daar stellen jonge partijleden een eigen kandidatenlijst op. Bij zo’n initiatief zijn erg veel vrouwen betrokken.’ Een mogelijke kandidaat is bijvoorbeeld Gerda Verburg. ‘Ik weet nog niet wat ik ga doen. Maar ik ben gevraagd,’ zegt de vice-voorzitter van het CNV.

De vraag of het niet een teleurstelling is dat Tineke Lodders niet beschikbaar is voor het lijsttrekkerschap, wordt collectief ontkennend beantwoord. ‘Het feit dat ze genoemd wordt is al van grote betekenis. Bovendien is het niet uitgesloten dat ze alsnog ja zal zeggen,’ verklaart Bijleveld niet zonder hoop.

Dezelfde namen

Van Nieuwenhuijzen sluit niet uit dat de naam van een andere vrouw opduikt. ‘De buitenwacht noemt steeds maar dezelfde namen,’ zegt ze. Wie de grote onbekende vrouw dan wel mag zijn, wil ze niet zeggen. Verburg laat zich geenszins uit het veld slaan door Lodders’ verklaring dat ze niet beschikbaar is. ‘Het komt toch vaak voor dat politici eerst verklaren niet te willen en vervolgens toch ‘ja’ zeggen.’

Toch ziet Bijleveld nog een belemmering bij de opkomst van de vrouwen in de politiek. ‘Veel vrouwen, ook werkende, worden toch geacht tijd te besteden aan de zorg van kinderen. Zij kunnen daardoor bijvoorbeeld minder gemakkelijk naar partijvergaderingen.’

Van Leeuwen vindt dat het tijd wordt dat de jonge vrouwen zich hierdoor niet langer laten hinderen. ‘Die vergaderingen zijn ’s avonds. Dat is het moment dat de vader de zorgtaken op zich kan nemen.’

Ank Bijleveld, lachend: ‘Typisch Hannie van Leeuwen. Ze is altijd een workaholic geweest. Iemand die zich voor de volle honderd procent kan geven. Maar zij is nooit getrouwd geweest.’

De CDA-vrouwen moesten toezien hoe hun partij geen vrouw maar Piet Bukman naar voren schoof als Tweede-Kamervoorzitter. Zijn de CDA-vrouwen wel brutaal genoeg? Wordt het geen tijd voor een jonge generatie onverschrokken christen-feministen?

Deel deze pagina:

Klik hier voor volgend artikel

Een amusant gezelschapsspel

HET LEKEN simpele vragen die ik moest beantwoorden: wie moesten de nieuwe lijsttrekkers worden van het CDA en D66? Het programma

© copyright 2022 Michiel Zonneveld| ontwerp: Ministry of Data